Unha lección maxistral de
Vicenç Navarro catedrático de Políticas Públicas da Universitat Pompeu Fabra. Unha ollada atenta a este artigo para entender a verdadeira natureza da crise que padecemos. (
Ilustración de Mikel Jaso)
Cando o Goberno Zapatero afirmaba que tiña que levar a cabo as
políticas de redución de dereitos laborais (como debilitar os convenios
colectivos) e sociais (como alargar a idade de xubilación, conxelar as
pensións ou recortar o gasto público social) como consecuencia da
presión dos mercados financeiros, estaba, en realidade, intentando
externalizar a responsabilidade de desenvolver unhas políticas altamente
impopulares. Algo semellante ocorrerá agora co Goberno Rajoy. En ambos
os casos, os executivos dinnos que non son eles senón os de fóra, é
dicir, os mercados, os que mandan mentres que os gobernos non teñen
outra alternativa que desenvolver tales políticas.
Coa axuda dos maiores medios de información e persuasión do país, os
gobernos intentan presentar tales políticas como determinadas por forzas
exteriores sobre as cales teñen poquísima capacidade de influencia. O
gran argumento, que xustifica tales políticas, é que son necesarias para "dar confianza a tales axentes externos: os mercados financeiros".
Noutras palabras, hai que reducir o déficit e a débeda pública, e hai
que reducir os salarios e debilitar aos sindicatos a fin de acougar aos
mercados para que estes presten o seu diñeiro ao Estado español,
permitíndolle con iso poder pagar os seus gastos. O problema con este
esquema político-intelectual é que cada un dos postulados sobre os que
se basea é erróneo, é dicir, os datos empíricos non o sustentan.
Veámoslos.
En primeiro lugar, non son os mercados financeiros, senón
principalmente os bancos, as compañías de seguros e os fondos
especulativos españois (o eixo do que se chamaba antes a burguesía
financeira, termo abandonado na linguaxe política-mediático actual por
consideralo "anticuado") os que posúen case a metade da débeda pública
española. A maioría da outra metade posúena bancos, compañías de seguros
e fondos especulativos europeos, gran número deles relacionados cos
mesmos fondos españois. Só unha mínima parte posúena entidades
financeiras estranxeiras (é dicir, de fóra da Unión Europea).
Os "mercados financeiros" son, pois, basicamente as nosas
institucións financeiras (españolas e europeas). Utilizo o termo "nosas"
para indicar a súa identificación político territorial, pois de nosos "no sentido de posesión por parte da maioría da poboación" teñen pouco.
Están controlados por un número pequeñísimo de persoas (os xerentes,
gobernadores e accionistas), menos do 0,1% da poboación, que se
benefician enormemente de que o Estado español teña que pagar ata un 7%
de interese para conseguir diñeiro prestado dos bancos aos cales o
Estado debe pagar, diñeiro que procede dos recortes de gasto público en
pensións, sanidade, educación, escolas de infancia, servizos
domiciliarios ás persoas con dependencia, entre outros. As clases
populares de España, que son as máis afectadas por estes recortes, teñen
que apertarse o cinto para que o Estado poida pagar á nosa burguesía
financeira, á cal, por certo, o noso Estado foi reducindo os seus
impostos e axudándoa, prestándolles millóns e millóns de euros para que
non colapsasen o sistema financeiro como resultado das súas prácticas
especulativas (e moi en particular no sector inmobiliario) ao estalar a
burbulla do ladrillo que eles crearon.
Pero, por se non fose pouco, tal burguesía financeira, tanto española
como europea, recibiu unha enorme cantidade de diñeiro do Banco Central
Europeo (BCE), que é unha institución pública (os seus dirixentes son
nomeados polos estados da Eurozona, incluído o Goberno español), que
está na práctica controlado polas nosas (españolas e europeas)
institucións financeiras. O BCE imprime millóns e millóns de euros e
dáos (bo, dar, dar, é un dicir, aínda que os intereses son ridículamente
baixos) aos bancos, os cales, con este diñeiro, especulan e compran
débeda pública a uns intereses desorbitados.
O segundo suposto erróneo é asumir que non hai outra alternativa á
dependencia que os estados teñen da banca privada. Iso non é certo. O
Estado pode xerar recursos a base de, por exemplo, incrementar, en lugar
de baixar, os impostos á banca, ás rendas do capital e ás rendas
superiores. E o BCE, en lugar de dar diñeiro á banca, poderíallo dar aos
estados para comprar a súa débeda pública aos mesmos intereses que llos
dá á banca. Pero non o fai, co cal o Estado ten que pedir prestado á
banca. Un círculo virtuoso para a banca e desastroso para os estados.
Pero as cousas empeoraron aínda máis porque cando por fin o BCE comezou a
enviar diñeiro aos estados comprando a súa débeda pública, o BCE (que é
o lobby da banca) impuxo unhas condicións draconianas, que se resumen
nun ataque frontal ás clases populares e ao seu Estado do benestar.
Non son, pois, os mercados financeiros, senón a nosa burguesía
financeira, aliada coa burguesía financeira europea, quen está
controlando as nosas institucións públicas, as mesmas que nos din que
non hai alternativas. E para o máximo abuso, os nosos representantes
políticos na súa última reunión en Bruxelas, queren agora asegurar aos
bancos (para darlles, ata, máis confianza) que estes nunca, repito,
nunca, perderán diñeiro. É dicir, que os estados deberanlles pagar
sempre o diñeiro que supostamente lles deben. E todo iso preséntase co
argumento de que non hai alternativas.
Pero si que hai alternativas. Os estados poden controlar aos bancos,
en lugar de ser ao revés, establecendo, por exemplo, bancos públicos. E
poden cambiar ao BCE póndoo ao servizo da poboación e da economía
produtiva, e non ao servizo da banca. Que non o fagan débese, non ao
poder dos mercados, senón á excesiva influencia política e mediática das
nosas burguesías financeiras.
