Vicenç Navarro
Catedrático de Políticas Públicas da Universidade Pompeu Fabra
Ilustración de Mikel Jaso
Estanse facendo en España recortes moi substanciais do gasto público
social que financia as transferencias públicas (talles como as pensións e
as axudas ás familias) e os servizos públicos (talles como a sanidade, a
educación, os servizos de axuda ás persoas con dependencia, as escolas
de infancia, os servizos sociais, entre outros) que representan a maior
redución do Estado do benestar español que este sufra nos 33 anos de
democracia. Estes recortes estaos realizando o Goberno central, así como
gran número de gobernos autonómicos, habendo sido particularmente
acentuados en Catalunya.
Tres observacións teñen que facerse por mor destes feitos. Unha é que
ningún destes recortes estaba anunciado nos programas electorais dos
partidos gobernantes que os están facendo. En realidade, todos eles
subliñaron nas súas campañas electorais que non realizarían recortes nas
transferencias e servizos que están sendo recortados. A segunda
observación é que estes recortes preséntanse, tanto polo establishment
político como polo mediático, como inevitables e necesarios, e responden
?segundo tales establishments? á presión externa dos mercados
financeiros, os cales sinalan a necesidade de realizar tales recortes.
Este argumento de inevitabilidad e necesidade calou na opinión popular
como consecuencia dunha promoción masiva por parte dos medios de
información de maior difusión (tanto públicos como privados) do país,
que estiveron apoiando tales recortes. Un dos rotativos de maior
difusión presentou antonte unhas enquisas mostrando que, postos a
escoller, había máis españois que, para reducir o déficit, preferían os
recortes á subida de impostos. Parecería, pois, que os recortes que se
están levando a cabo teñen o apoio popular que os legitimiza.
Este argumento de inevitabilidad, con todo, é profundamente erróneo. E a
percepción de apoio popular está tamén equivocada. Miremos primeiro o
argumento de que os recortes tan intensos do gasto público social
débense á presión dos mercados. A lectura dos informes das axencias de
valoración de bonos e dos maiores centros financeiros mostra unha
variabilidade de opinións. Así, en ocasións expresan inquietude sobre o
tamaño do déficit e da débeda pública, pero noutras ocasións, como
agora, mostran gran preocupación pola falta de crecemento económico. En
canto á redución do déficit, tales institucións financeiras non indican
como debería realizarse. Un xeito é mediante os recortes de gasto
público social, pero non é nin a única nin o mellor xeito de conseguilo.
Unha alternativa é aumentando os impostos. Así, en lugar de conxelar as
pensións (co que se intentan aforrar 1.200 millóns de euros),
poderíanse conseguir 2.100 millóns de euros mantendo o Imposto do
Patrimonio, ou 2.552 millóns se se anularon as rebaixas dos impostos de
sucesións, ou 2.500 millóns se se reverteu a baixada de impostos das
persoas que ingresan máis de 120.000 euros ao ano, recortes dos impostos
apoiados ?todos eles? polos partidos que agora fan estes recortes de
gastos.
Ou en lugar dos enormes recortes en sanidade que intentan conseguir un
aforro de 6.000 millóns, poderían anular a baixada do Imposto de
Sociedades das grandes empresas que facturan máis de 150 millóns de
euros ao ano (e que representan só o 0,12% de todas as empresas),
recollendo 5.300 millóns de euros. Ou en lugar de recortar os servizos
públicos como sanidade, educación e servizos sociais (logrando un total
de 25.000 millóns de euros), poderían corrixir a fraude fiscal das
grandes fortunas, da banca e das grandes empresas (que representa o 71%
de todo a fraude fiscal), recollendo moito máis, é dicir, 44.000
millóns.
Ou, en lugar de reducir os servizos de axuda ás persoas con dependencia
(intentando aforrar 600 millóns de euros), poderían reducir o subsidio
do Estado á Igrexa católica para impartir docencia da relixión católica
nas escolas públicas, ou eliminar a produción de novo equipamento
militar, como os helicópteros Tigre e outros armamentos.
O feito de que se escollese facer os recortes citados sen nin sequera
considerar estas alternativas non ten nada que ver (insisto, nada que
ver) coas presións dos mercados financeiros. A redución do déficit
público podería haberse logrado revertendo as enormes rebaixas de
impostos que beneficiaron primordialmente ás rendas superiores (unha
persoa que ingrese máis de 300.000 euros ao ano viu reducir os seus
impostos durante o período en que España estivo gobernada por Aznar e
por Zapatero un 37%, mentres que a gran maioría da poboación apenas
notou esta baixada).
O suposto apoio popular a tales recortes non pode derivarse da pregunta
sesgada e tendenciosa de preguntarlle á poboación se para reducir o
déficit prefiren os recortes no Estado do benestar ou o aumento dos
impostos. A palabra ?impostos?, sen aclarar de quen, xera sempre unha
resposta predicible de rexeitamento. Pero se, en lugar de utilizar o
termo xenérico ?impostos?, utilizásese o aumento de impostos citados
neste artigo, que se centra primordialmente nas rendas superiores
(revertendo as enormes reducións que lles beneficiaron) e que non afecta
á gran maioría da cidadanía, a resposta sería oposta á que aquela
pregunta tendenciosa indica. Que estas alternativas non teñan a
centralidade política ou a exposición mediática que teñen os recortes
débese a que as rendas superiores, a banca e a gran patronal, teñen
moito máis poder sobre o Estado español que as clases populares, que son
as que están máis afectadas polos recortes.
